Giriş
Redis, verileri bellekte tutan, mikrosaniyeler mertebesinde yanıt veren bir anahtar-değer veritabanıdır. En yaygın kullanım alanı cache'tir; ama session saklama, rate limiting, kuyruk, sıralama tabloları (leaderboard) ve pub/sub için de sıkça kullanılır.
Bu yazıda redis-cli ile temel komutları, veri tiplerini ve uygulamada cache olarak nasıl kullanılacağını ele alacağız.
1. Kurulum ve bağlanma
# Docker ile en hızlı yol
docker run -d --name redis -p 6379:6379 redis:7-alpine
# Ubuntu / Debian
sudo apt install -y redis-server
# AlmaLinux / RHEL
sudo dnf install -y redis
sudo systemctl enable --now redis
redis-cli # lokal, 6379
redis-cli -h 10.0.1.20 -p 6379 -a 'şifre'
redis-cli -n 2 # 2 numaralı veritabanı
redis-cli PING # PONG
docker exec -it redis redis-cli
2. String
En temel tip. Metin, sayı, JSON ya da serileştirilmiş nesne tutabilir (en fazla 512 MB).
SET user:42:name "Şükrü"
GET user:42:name
SET session:abc123 "{...}" EX 3600 # 1 saat sonra silinir
SET lock:order:7 1 NX EX 30 # yoksa oluştur (basit kilit)
MSET a 1 b 2
MGET a b
INCR page:views # atomik sayaç
INCRBY page:views 10
DEL user:42:name
EXISTS user:42:name
Anahtar adlarında : ile hiyerarşi kurmak (nesne:id:alan) yaygın bir gelenektir; araçlar da bu yapıyı ağaç olarak gösterir.
3. TTL ve süre yönetimi
EXPIRE session:abc123 600 # 600 saniye
TTL session:abc123 # kalan süre (saniye); -1 süresiz, -2 yok
PEXPIRE key 1500 # milisaniye
PERSIST session:abc123 # süreyi kaldır
Cache için kullanılan her anahtarın bir TTL'i olmalıdır; aksi halde bellek zamanla dolar.
4. Hash
Bir nesnenin alanlarını tek anahtar altında tutar:
HSET user:42 name "Şükrü" email "[email protected]" plan "pro"
HGET user:42 email
HGETALL user:42
HINCRBY user:42 login_count 1
HDEL user:42 plan
HEXISTS user:42 email
5. List, Set ve Sorted Set
# List: sıralı, tekrar edebilir — kuyruk, son aktiviteler
LPUSH queue:emails "mail-1" "mail-2"
RPOP queue:emails
LRANGE recent:42 0 9 # ilk 10 eleman
LTRIM recent:42 0 99 # sadece son 100'ü tut
# Set: sırasız, tekil — etiketler, benzersiz ziyaretçiler
SADD post:7:tags redis cache
SMEMBERS post:7:tags
SISMEMBER post:7:tags redis
SINTER user:1:follows user:2:follows # ortak takip edilenler
# Sorted Set: skora göre sıralı — leaderboard
ZADD leaderboard 1500 "ali" 2300 "ayşe" 1800 "mehmet"
ZREVRANGE leaderboard 0 2 WITHSCORES # ilk 3
ZINCRBY leaderboard 100 "ali"
ZRANK leaderboard "ali"
| Tip | Ne zaman |
|---|---|
| String | Tek değer, JSON cache, sayaç, kilit |
| Hash | Alanları ayrı ayrı okunup yazılan nesneler |
| List | Kuyruk, son N kayıt |
| Set | Tekil üyelik, kesişim/birleşim |
| Sorted Set | Sıralama, zaman bazlı indeks, rate limit penceresi |
6. Anahtarları güvenle bulmak
SCAN 0 MATCH user:* COUNT 100 # imleçle, sunucuyu bloklamadan
redis-cli --scan --pattern 'cache:product:*'
redis-cli --scan --pattern 'cache:product:*' | xargs redis-cli DEL
TYPE user:42
DBSIZE
Production'da
KEYS *kullanmayın. Tüm anahtarları tek seferde taradığı için büyük veritabanlarında Redis'i saniyelerce bloklar. YerineSCANkullanın.
7. Cache-aside deseni
En yaygın cache stratejisi: önce cache'e bak, yoksa veritabanından oku ve cache'e yaz.
// Node.js — node-redis v4+
import { createClient } from 'redis'
const redis = await createClient({ url: 'redis://localhost:6379' }).connect()
async function getProduct(id) {
const key = `cache:product:${id}`
const cached = await redis.get(key)
if (cached) return JSON.parse(cached)
const product = await db.products.findById(id)
await redis.set(key, JSON.stringify(product), { EX: 300 })
return product
}
async function updateProduct(id, data) {
await db.products.update(id, data)
await redis.del(`cache:product:${id}`) // cache'i geçersiz kıl
}
Spring Boot'ta aynı desen anotasyonlarla:
@Cacheable(value = "products", key = "#id")
public Product findById(Long id) { return repository.findById(id).orElseThrow(); }
@CacheEvict(value = "products", key = "#product.id")
public Product update(Product product) { return repository.save(product); }
spring.cache.type=redis
spring.data.redis.host=localhost
spring.cache.redis.time-to-live=5m
@EnableCaching anotasyonunu bir configuration sınıfına eklemeyi unutmayın.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Güncellemede cache'i silin, yeni değeri yazmaya çalışmayın; yarış durumlarında silmek daha güvenlidir.
- TTL'e küçük bir rastgelelik ekleyin (ör. 300 ± 30 sn); aynı anda süresi dolan binlerce anahtar veritabanına ani yük bindirir.
- Cache'te olmayan kayıtlar için de kısa TTL'li boş bir değer yazmak, var olmayan ID'lerle veritabanının sürekli sorgulanmasını engeller.
8. Bellek sınırı ve eviction
Redis'i cache olarak kullanıyorsanız bellek sınırı ve çıkarma politikası belirleyin:
CONFIG SET maxmemory 512mb
CONFIG SET maxmemory-policy allkeys-lru
CONFIG GET maxmemory*
| Politika | Davranış |
|---|---|
noeviction | Varsayılan; bellek dolunca yazmalar hata verir |
allkeys-lru | En az kullanılan anahtarı siler; saf cache için önerilir |
volatile-lru | Sadece TTL'i olan anahtarlar arasından siler |
allkeys-lfu | En az sıklıkla kullanılanı siler |
Kalıcı olması için aynı ayarları redis.conf içine yazın.
9. Kalıcılık
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| RDB | Belirli aralıklarla anlık görüntü (dump.rdb); hızlı açılış, son değişiklikler kaybolabilir |
| AOF | Her yazma işlemini log'a ekler (appendonly yes); daha az veri kaybı, daha büyük dosya |
| Hiçbiri | Saf cache için; yeniden başlatmada veri gider |
CONFIG SET appendonly yes
BGSAVE # arka planda RDB anlık görüntüsü
LASTSAVE
10. İzleme ve sorun giderme
INFO # tüm istatistikler
INFO memory
INFO stats # keyspace_hits / keyspace_misses → hit oranı
redis-cli --stat # saniyelik özet
redis-cli --bigkeys # en büyük anahtarlar
redis-cli --latency
SLOWLOG GET 10 # yavaş komutlar
CLIENT LIST
MONITOR # tüm komutları canlı göster (sadece debug!)
| Sorun | Çözüm |
|---|---|
OOM command not allowed | maxmemory doldu ve politika noeviction; politikayı değiştirin ya da belleği artırın |
NOAUTH Authentication required | -a ile şifre verin ya da AUTH şifre |
| Bağlantı reddediliyor | bind 127.0.0.1 sadece lokale açık; uzak erişim için bind ve firewall ayarı, mutlaka şifreyle |
| Redis anlık donuyor | KEYS, büyük DEL ya da SLOWLOG'daki komutlara bakın; büyük anahtarlar için UNLINK kullanın |
| Hit oranı düşük | TTL çok kısa ya da anahtar adları tutarsız |
Redis'i şifresiz ve internete açık bırakmayın. Bu, en sık rastlanan Redis güvenlik açığıdır;
requirepass(ya da Redis 6+ ACL) ayarlayın ve portu sadece uygulama sunucularına açın.
Sonuç
Redis'in gücü, doğru veri tipini doğru işte kullanmaktan gelir: tek değer için string, nesne için hash, sıralama için sorted set. Cache olarak kullanırken üç kural çoğu sorunu baştan çözer: her anahtara TTL verin, güncellemede cache'i silin ve production'da KEYS yerine SCAN kullanın.